Tuesday, October 18, 2016


ನಾವು ಹುಟ್ಟಿರೋದೇ ಡ್ರಾಮಾ ಮಾಡೋಕೆ...!

ಡಿಗ್ರೀ ಓದ್ತಾ ಇದ್ದಾಗ ಒಬ್ಬರು ಲೆಕ್ಚರರ್ ಇದ್ರು. ತುಂಬ ಗೌರವ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ. ಕಾಲೇಜು ಬಿಟ್ಟು ಎರಡು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಒಮ್ಮೆ ಕ್ಯಾಂಟೀನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ರು. ನನ್ನ ಕಂಡ ತಕ್ಷಣ ಬಲದ ಕೈಯನ್ನು ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟುಕೊಂಡ್ರು.  ನಾನು ಕೂಡಾ ಒಂದು ಅರ್ಧ ನಿಮಿಷ ಮಾತನಾಡಿದ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೋದೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅವಕ ಕೈ ಸುಟ್ಟುಹೋಗ್ತಿತ್ತು! ಕಾರಣ, ಅವರ ಕೈಲಿ ಇದ್ದಿದ್ದು ಸಿಗರೇಟ್!
ಈ ಪ್ರಕರಣದ ನಂತರವೂ ನನಗೆ ಅವರ ಮೇಲಿನ ಗೌರವ ತುಸುವೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ನನ್ನನ್ನು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣ ಸಿಗರೇಟ್ ಹಿಡಿದ ಕೈ ಹಿಂದೆ ಕೊಂಡು ಹೋಗದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದರೆ, ನನಗೆ ಅವರ ಮೇಲಿನ ವಿಶ್ವಾಸ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗ್ತಿತ್ತು. ಕಾರಣ, ಅವರೆಂದೂ ಕಾಲೇಜಲ್ಲಿ ನೀವು ಸಿಗರೇಟ್ ಸೇದಬಾರದೆಂದು ಬುದ್ಧಿವಾದ ಹೇಳಿರಲಿಲ್ಲ. ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಾವು ನಮ್ಮನ್ನು ತೋರಿಸ್ಕೊಳ್ಳೋದಕ್ಕಿಂತ (ಡ್ರಾಮಾ ಮಾಡೋದಕ್ಕಿಂತ) ಇದ್ದ ಹಾಗೆ ತೋರಿಸ್ಕೊಳ್ಳೋದ್ರಲ್ಲಿರುವ ಸಮಾಧಾನ, ದೃಢತೆ ಜಾಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ತುಂಬುವಂಥದ್ದು ಅಲ್ವೇ? ಎಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಅಂತ ಸುಡ್ತಾ ಇರುವ ಸಿಗರೇಟ್‌ನ್ನು ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆ ಬಚ್ಚಿಡಬಹುದು, ಆ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಇಮೇಜ್‌ನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು? ಕೊನೆಗೊಮ್ಮೆ ಅದು ಕೈಯ್ಯನ್ನು ಸುಟ್ಟೇ ಸುಡ್ತದೆ ಅಲ್ವ?




ಫಿಲ್ಟರ್ ಇಲ್ಲದೆ ಬದುಕೋದು ಕಷ್ಟ, ಆದರೆ...:


ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ, ಎಲ್ಲಾ ಸಂದರ್ಭ, ಎಲ್ಲರ ಜೊತೆ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರೋದಕ್ಕೆ ಆಗೋದಿಲ್ಲ. ಮನೆ, ಕಚೇರಿ, ಕ್ಲಬು, ದೇವಸ್ಥಾನ, ಆಟ, ಸಮಾರಂಭ ಹೀಗೆ... ಒಂದೊಂದು ಕಡೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ, ನಾವು ಆವಾಹಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ‘ಪಾತ್ರ’ಗಳು ಒಂದೊಂದು ಥರ. ಎಲ್ಲಾ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೂ ನ್ಯಾಯ ಸಲ್ಲಿಸಲೇಬೇಕು. ಆಯಾ ಜಾಗದ, ವಾತಾವರಣದ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಲೇಬೇಕು. ಹಾಗಂತ ನಮ್ಮತನವನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟು ಕೊಡಬೇಕಾದಷ್ಟು ಬಾಗುವ, ಬೀಗುವ, ಸುಳ್ಳು ಸುಳ್ಳೇ ತೋರಿಸ್ಕೊಳ್ಳುವ ಡ್ರಾಮಾ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆಯಾ? ದಿನದ ಕೊನೆಗೆ ನಾವು ನಾವೇ ಆಗಿ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕಾಣಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇಲ್ಲವಾ?


ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಎಲ್ಲರ ಜೊತೆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳೋದಿಕ್ಕೆ ಆಗೋದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿರೋ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಎಲ್ಲರ ಜೊತೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ಶೇರ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳೋದಿಕ್ಕೆ ಅಸಾಧ್ಯ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರೋಗ್ಯಕ್ಕೂ ಅದು ಪೂರಕವಲ್ಲ. ಆದರೆ, ನಾವು ಹೇಗಿದ್ದೀವಿ, ನಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ನಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವ, ನಮ್ಮ ಚಿಂತನೆ, ನಮ್ಮ ನಿಲುವು, ನಮ್ಮ ವಯಸ್ಸು, ನಮ್ಮ ಸಾಧನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳ್ಳು ಸುಳ್ಳೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕುರಿತು ಇಲ್ಲದ್ದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬರೆದುಕೊಂಡು, ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಿಸುವ ಫೋಟೊಗಳನ್ನು ಹಂಚ್ಕೊಂಡು ಸಾಧಿಸುವುದಾದರೂ ಏನನ್ನೂ? ಪುಕ್ಕಟೆ ಲೈಕುಗಳು, ಅದಕ್ಕೊಂದಿಷ್ಟು ಕಮೆಂಟುಗಳನ್ನು ಓದಿ ಪಡುವ ಹುಸಿ ನೆಮ್ಮದಿಗೂ, ನಿಜಕ್ಕೂ ನಾವಿರುವುದಕ್ಕೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇದೆ ಅನ್ನುವ ಸತ್ಯ ನಮ್ಮನ್ನು ಚುಚ್ಚಲ್ವ?
ಇತಿಮಿತಿಗಳನ್ನೂ ಒಪ್ಕೊಳ್ಳಿ: ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳು, ಹಿನ್ನಡೆಗಳು, ಮಿತಿಗಳಲಿಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೇ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರಧಾನಿಯಿಂದ ಸೇವಕನ ವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮಿತಿಗಳಿವೆ. ಹಾಗಂತ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳೂ ಇವೆ. ರೂಪ, ದುಡ್ಡು, ಅಧಿಕಾರಗಳು ಮಾತ್ರ ನಿಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ನಿಮಗೊಂದು ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ದಕ್ಕಿಸುವುದಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ದಕ್ಕಿಸಿದರೂ ಅದು ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ. ದೀರ್ಘಾವಧಿಗೊಂದು ಮರ್ಯಾದೆ, ದೀರ್ಘಾವಧಿಗೊಂದು ಬಾಂಧವ್ಯ, ದೃಢ ವಿಶ್ವಾಸ ಗಳಿಸುವ ಆಸೆಯಿದ್ದರೆ ನೀವು ಹೇಗೆ ಇದ್ದೀರೋ ಹಾಗೆಯ ತೋರಿಸ್ಕೊಳ್ತಾ ಬನ್ನಿ. ‘ಇಲ್ಲ’ಗಳ ಸೋಗಿನಲ್ಲಿ ಹುಸಿ ಇಮೇಜ್ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಡ್ರಾಮಾಕ್ಕಿಂತ ಇದ್ದುದರಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಹಾಗೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರೋದು ಲೇಸು, ವಾಸಿ.
-----------------
ಡ್ರಾಮಾ ಮಾಡ್ದೇ ಬದುಕೋದು ಹೇಗೆ?
೧) ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತಾ?  ನೀವು ಹೇಗೆಯೇ ಇದ್ದರೂ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಲೈಕ್ ಮಾಡುವವರು ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವಾರದೂ ಇದ್ದೇ ಇರ್ತಾರೆ. ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟಾದರೂ ಸರಿ, ಆ ಸಂಬಂಧದ ಎಳೆ ತುಂಬ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟು ಪ್ರಜ್ನೆ ನಮ್ಮೊಳಗಿದ್ದರೆ ಸಾಕು.
೨) ಸುಳ್ಳು ಹೇಳದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳು ಯಾವತ್ತೂ ತಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಸ್ತಿ ಸಮರ್ಥನೆ, ಸ್ವಹೊಗಳಿಕೆ ಕೊಡಬೇಕಾದ ಸನ್ನಿವೇಶವೇ ಬರೋದಿಲ್ಲ. ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
೩) ಬದುಕಿನ ಎಲ್ಲ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಹೇಳ್ಕೊಳ್ಳೋದಿಕ್ಕೆ ಆಗೋದಿಲ್ಲ, ಸತ್ಯ. ಆದರೆ, ನಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ನಮ್ಮ ಪ್ಲಸ್-ಮೈಸರ್ ನಮಗೇ ಗೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಿ. ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೀವಿದ್ದ ಹಾಗೆಯೇ ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಅದರಿಂದ ಸಿಗುವ ಮನಃಶಾಂತಿಗೆ ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟಲಾಗದು.
೪) ಯಾರದ್ದೋ ಕಾರಿನೆದುರು ನಿಂತು ಫೋಟೊ ತೆಗೆಸ್ಕೊಳ್ಳಿ, ಪರವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ನಿಮ್ಮದೇ ಕಾರು ಅಂಥ ಹೇಳುವಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಧೋಗತಿಗೆ ಇಳಿಯುವುದು ಬೇಡ. ಮುಂದೊಮ್ಮೆ ಆ ಸುಳ್ಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಹತ್ತಾರು ಸುಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದು ತುಂಬಾ ದಯನೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ತಳ್ಳುತ್ತದೆ, ನೆನಪಿರಲಿ.
೫) ಯಾರನ್ನೋ ಹೊಗಳಿ, ಪೂಸಿ ಹೊಡೆದು ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟೇ ಆಯುಷ್ಯವಿರುವುದು. ಜೊತೆಗೆ ನಮ್ಮತನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಬೇರೆ, ಗೊತ್ತಿರಲಿ.
೬) ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳ್ಳು ಮಾಹಿತಿ ಕೊಟ್ಟು, ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿ ಗೊಂದಲ ಮೂಡಿಸಿ ಪಡುವ ವಿಕೃತ ಸಂತೋಷ ಇದೆಯಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಅಸಹಜ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ವಿಶ್ವಾಸ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ರಹದಾರಿಯೂ ಹೌದು.
೭) ನಾಟಕೀಯತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕುವವರು ಜಾಸ್ತಿ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭ ಇರೋದಿಲ್ಲ. ಯಾಕಂದರೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ ನೀವಿರೋದೇ ಹೀಗೆಂದು. ಜಗತ್ತೇ ನಿಮ್ಮ ಪಾಲಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ!
೮) ಸುಳ್ಳು, ಕಪಟ, ಚಿಲ್ಲರೆ ರಾಜಕೀಯಗಳಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವು ನೀರ ಮೇಲಿನ ಗುಳ್ಳೆಗಳು. ಸತ್ಯ, ವಾಸ್ತವಿಕ, ನೈಜತೆಯೇ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಗೆಲ್ಲುವುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಇತಿಹಾಸ, ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಓದಿದ್ದು, ಕೇಳಿದ್ದೇ ಸಾಕ್ಷಿ.
೯) ಕತ್ತಲೆ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಮೂಡಲೇಬೇಕು. ಸುಳ್ಳಿನ ಮುಖವಾಡ ಒಂದು ದಿನ ಕಳಚಲೇ ಬೇಕು, ಅರಿವಿರಲಿ.
೧೦) ಇಮೇಜ್ ಅನ್ನುವುದು ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಬರಬೇಕು ಹೊರತು ಸುಳ್ಳು ಸುಳ್ಳೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಸ್ತುವಲ್ಲ. ನಿಜ ತಾನೆ!
---------
-ಕೃಷ್ಣಮೋಹನ ತಲೆಂಗಳ.

Monday, October 17, 2016

ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಯಕ್ಷಗಾನವೇ ಫೇವರಿಟ್!

ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಲ್ಲ, ಯುವಜನತೆಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳು ಮಿಥ್ಯ ಎಂಬುದು ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ, ಕಾಸರಗೋಡು (ಕೇರಳ) ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮತ್ತೆ ವಿಜೃಂಭಿಸುತ್ತಿರುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಗಾನವೈಭವ, ನಾಟ್ಯವೈಭವ, ಕಾಲಮಿತಿಯ ಬಯಲಾಟಗಳೇ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ.


ಶತಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿರುವ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಇಂದು ವೃತ್ತಿಪರ, ಹವ್ಯಾಸಿ ಸೇರಿದಂತೆ ೧೦೦ಕ್ಕೂ ಜಾಸ್ತಿ ಮೇಳಗಳು (ಪ್ರದರ್ಶನ ತಂಡಗಳು) ಇವೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಮೇ ತಿಂಗಳ ತನಕ ಊರೂರು ಸುತ್ತಿ ಸಾವಿರಾರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲೂ ಪ್ರವಾಸಿ ಮೇಳಗಳು, ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನಗಳ ಸಂದರ್ಭ ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಿರಂತರ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಯಕ್ಷಗಾನರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಕಲಾವಿದರಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶ, ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. 


ಈಗಿನ ಟಿ.ವಿ., ಮೊಬೈಲು, ಕಂಪ್ಯೂಟರು, ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾಗಳಿಲ್ಲದ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ (ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕದ ಹಿಂದೆ) ಕರಾವಳಿ ಮಂದಿಯ ಏಕೈಕ ಮನರಂಜನಾ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದ್ದುದು ಯಕ್ಷಗಾನ, ತಾಳಮದ್ದಳೆ (ಸಂಭಾಷಣೆ ಮಾತ್ರ, ಕುಣಿತ, ವೇಷಗಳಿಲ್ಲ) ಮಾತ್ರ. ಬರಬರುತ್ತಾ ಸಂಗೀತ ರಸಮಂಜರಿ, ಜಾದೂ, ಮಿಮಿಕ್ರಿ, ತುಳು ನಾಟಕಗಳು, ಫಿಲ್ಮೀ ಡ್ಯಾನ್ಸ್‌ಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ತಾವೂ ಪಾಲು ಪಡೆಯತೊಡಗಿದವು. ಶಾಲಾ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ, ಮದುವೆ ಮುಂಜಿ, ಗೌರಿ ಗಣೇಶ, ಅಷ್ಟಮಿ, ದಸರಾ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನವಿರಿಸಿದರೆ ಜನ ಸೇರೋದಿಲ್ಲ. ತುಳು ನಾಟಕವೋ, ಫಿಲ್ಮೀ ಡ್ಯಾನ್ಸೋ, ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾನೋ ಇರಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಜನ ಬರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಅಪವಾದವಿತ್ತು.
ಕಾಲ ಬದಲಾಯ್ತು: ಈಗ ಕಾಲಚಕ್ರ ಮತ್ತೆ ತಿರುಗಿದೆ. ಹಿರಿಯರೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಭಾಗವತರು, ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು, ಪೂರಕವಾದ ಆಧುನಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ಪ್ರಚಾರ, ಕಾಲಮಿತಿಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಕರಾವಳಿಯಾದ್ಯಂತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮತ್ತೆ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಹಬ್ಬಗಳು, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಜಾತ್ರೆಗಳು, ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವಗಳು, ಅಷ್ಟೇ ಯಾಕೆ ಮದುವೆ, ಗೃಹಪ್ರವೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಸ್ಥಾನಮಾನ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಸೀಮಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾಗವತರನ್ನು ಕರೆಸಿ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಇರಿಸುವ ‘ಯಕ್ಷಗಾನ ಗಾನ ವೈಭವ’, ಆಯ್ದ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ನಾಟ್ಯ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾಟ್ಯವೈಭವ, ಚುಟುಕಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುವ ಕಾಲಮಿತಿಯ ಬಯಲಾಟಗಳನ್ನು ಜನ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧನಿಕರು, ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು, ಊರ ಗಣ್ಯರ ರಾಜಾಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಇಂದು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಯುವಕ ಮಂಡಲಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ವಾಟ್ಸಪ್ ಗ್ರೂಪುಗಳೂ ಆಡಿಸುತ್ತಿವೆ!
ಯಾಕೆ ದಿಢೀರ್ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಸಿಕ್ತು?:
-ಈಗಿನ ಮಂದಿಗೆ ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಕುಳಿತು ಬಯಲಾಟ ನೋಡುವ ತಾಳ್ಮೆಯಿಲ್ಲ. ಈಗಿನ ಜೀವನ ಶೈಲಿಗೆ ಅದು ಒಗ್ಗುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಕಾಲಮಿತಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಜನರಿಗೆ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿವೆ.
-ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಕರೆಸಿ ಆಡುವ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ತಮಗಿಷ್ಟದ ಕಲಾವಿದರ ಹಾಡು, ಚೆಂಡೆ-ಮದ್ದಳೆ ವೈಭವ ಆಲಿಸುವ ಅವಕಾಶವಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕಿದೆ.
-ಯುವ ತಲೆಮಾರಿನ ಭಾಗವತರು, ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅವರದ್ದೇ ಆದ ಆರಾಧಕರು, ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ವರ್ಗ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಟಿದೆ. ತಮಗಿಷ್ಟದ ಕಲಾವಿದರ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆಂದೇ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯೂ ಎದ್ದು ಬಯಲಾಟಗಳಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ವರ್ಗ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪಟ್ಲ ಸತೀಶ್ ಶೆಟ್ಟಿ, ರವಿಚಂದ್ರ ಕನ್ನಡಿಕಟ್ಟೆ, ಗಿರೀಶ್ ರೈ ಕಕ್ಕೆಪದವು, ರಾಘವೇಂದ್ರ ಆಚಾರ್ಯ ಜನ್ಸಾಲೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಯುವ ಭಾಗವತರಿಗೆ, ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರಾಧಕರು ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ತೆಂಕು-ಬಡಗು ತಿಟ್ಟಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಇವರ ಗಾನವೈಭವಗಳನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.
-ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಂಗಸ್ಥಳ, ಚೌಕಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ದೂರವೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದ ಕಲಾವಿದರು ಇಂದು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್, ವಾಟ್ಸಪ್, ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮೂಲಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಕುರಿತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಚಾರ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕುರಿತು ಸಾಕಷ್ಟು ಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ವೆಬ್‌ತಾಣಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಒಳಿತು ಕೆಡುಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಕ್ಷಣದ ಹಿಮ್ಮಾಹಿತಿ ಕಲಾವಿದರಿಗೂ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರೇಕ್ಷಕ-ಕಲಾವಿದರ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.
-ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಾದ ಫೇಸ್ ಬುಕ್, ವಾಟ್ಸಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ನೂರಾರು ಗ್ರೂಪುಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಕಲಾವಿದರು, ಮೇಳಗಳು, ತಿಟ್ಟುಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕಾನೇಕ ಗುಂಪುಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಾಹಿತಿ, ಹಾಡು, ವಿಡಿಯೋ, ಬರಹಗಳು ಕ್ಷಣ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಗಟ್ಟಲೆ ಮಂದಿಯನ್ನು ತಲಪುತ್ತಿದೆ. ಹೀಗೆ ಆಧುನಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ.
-ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಹಾಗೆ ಈಗ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಕಷ್ಟವಲ್ಲ, ಸಾಕಷ್ಟು ವಾಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ. ಬಯಲಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರ, ಪಾನೀಯದಂಥಹ ಉಪಚಾರಗಳೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿನ ಹಾಗೆ ಬಯಲಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೋಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಉತ್ತಮ ಆಸನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮಳೆಗೆ ಚಪ್ಪರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಅನುಕೂಲ ಇರುವಾಗ ಸಹಜವಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.


ಅನುಕೂಲ ಏನೇನಾಯ್ತು?:
-ಬದಲಾದ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಗೌರವ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಕಲಾವಿದರು ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಿದೇಶಗಳು, ಹೊರರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿದ್ದಾರೆ.
-ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ (ಎಲ್ಲರದ್ದೂ ಅಲ್ಲ) ಈ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಿಂದ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಅದ್ಧೂರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟಗಳೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದು, ಅದ್ಧೂರಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಬರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ.
-ಕಾಲಮಿತಿಯ ಬಯಲಾಟಗಳಿಂದಾಗಿ ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರೆ ಕೆಡಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಿಲ್ಲ. ರಾತ್ರಿ ೧೨ ಗಂಟೆ ತನಕವೋ, ೧ ಗಂಟೆ ತನಕವೋ ಪೂರ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೋಡಿದ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಮನೆಗೆ ಮರಳಬಹುದು.
-ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಭವಿಷ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಈಗಿನ ಟ್ರೆಂಡ್ ಸುಳ್ಳು ಮಾಡಿದೆ. ಉತ್ತಮ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಯುವ ಕಲಾವಿದರು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಾಗಿರುವ ಯುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಕೂಡಾ...


ವೇಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಿನ್ನಡೆಯೇನು:?
-ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಗಾನವೈಭವ, ರಸಮಂಜರಿ ಜೊತೆಗಿನ ಫ್ಯೂಶನ್‌ನಂತಹ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಒಂದೇ ರಾಗವನ್ನು ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಆಲಾಪನೆ ಮಾಡುವುದು, ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿಗೀತೆ, ಭಕ್ತಿಗೀತೆ, ಭಾವಗೀತೆಗಳನ್ನೂ ಯಕ್ಷಗಾನೀಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳು, ನಾಲ್ಕೈದು ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಳೆಗಳ ವಾದನದಂತಹ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನೇನೋ ಪಡೆದಿವೆ. ಆದರೆ, ಇಂತಹ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಸುದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದೀತೇ ಎಂಬ ಸಂಶಯವನ್ನು ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈಗಿನ ಕಾಲಮಾನಕ್ಕೆ ಇದು ಸರಿ. ಆದರೆ, ಈ ಅಭಿರುಚಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿದೀತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗದು.
-ಯಕ್ಷಗಾನ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಕ್ರೇಝ್‌ನಿಂದ ರಸಮಂಜರಿ, ತುಳು ನಾಟಕಗಳ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌ಗಳು ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಘಟಕರೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹಾಡುಗಾರರು, ನಾಟಕ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳೇನೋ ಇವೆ. ಆದರೆ ನಾಲ್ಕೈದು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನಷ್ಟಿಲ್ಲ.
-ಕೆಲವು ನವೀನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಬೀಳುವ ಚಪ್ಪಾಳೆಗಳು, ಶಿಳ್ಳೆಗಳು ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಸಂತಸ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಇದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಕಲಾವಿದರು ಬೆಳೆಯುವುದಲ್ಲ. ಪಾರಂಪರಿಕ ಶೈಲಿಯನ್ನೂ ಬೆಳೆಯಕೊಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಮತ.
-ಕಾಲಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗದು ಎಂಬ ಅಪವಾದವಿದೆ. ವಿವಿಧ ರಾಗಗಳು, ಕಥಾವಿಸ್ತರಾಕ್ಕೆ, ವೇಷಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಮಾತುಗಾರಿಕೆಗೆ ಕತ್ತರಿ ಬಿದ್ದು ಪೂರ್ಣ ಆಸ್ವಾದನೆ ಆಗದು ಎಂಬ ವಾಸ್ತವವೂ ಎದುರಿಗಿದೆ.
------

ಇಂದಿನ ಹೊಸ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸುದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯ ಕಾಲ ಕುಳಿತು ಬಯಲಾಟ ನೋಡುವ ತಾಳ್ಮೆಯಿಲ್ಲ. ಗಾನವೈಭವ, ಕಾಲಮಿತಿಯಂತಹ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿವೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆ ನೀಡಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಕಲಾವಿದರು ಇಂದು ಹೀರೋಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲೂ ಹೊಸತನ್ನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ಇರಬೇಕು. ಒಂದೇ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಯುಷ್ಯ ಇರದು. ಪ್ರಯೋಗಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಾ ಇರಬೇಕು.
-ವಾದಿರಾಜ ಕಲ್ಲೂರಾಯ, ಉಪನ್ಯಾಸಕ, ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ, ನಿರೂಪಕ.
--------------
ಯಕ್ಷಾಭಿಮಾನ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿರುವುದು ಖುಷಿಯ ವಿಚಾರ. ಆದರೆ, ಸಮಗ್ರ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ, ನೋಡುವ ಕಲಾಭಿಮಾನಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಂಗದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತಿ ಪಡುವ, ಸುಖ ಅನುಭವಿಸುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಸಮಗ್ರ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪೂರಕವಲ್ಲ.
-ನಾ.ಕಾರಂತ ಪೆರಾಜೆ, ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ, ಬರಹಗಾರ.
---------
-ಕೃಷ್ಣಮೋಹನ ತಲೆಂಗಳ.

Monday, October 10, 2016

ಚೆಂಡೆ ಪೆಟ್ಟು ಕೇಳಿ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ದಿನವಿತ್ತು...!

ಒಂದು ಕಾಲವಿತ್ತು, ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ಚೆಂಡೆಯ ಪೆಟ್ಟಿನ ಸದ್ದು ಕೇಳಿದ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಸಾಗುವುದು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ಸೋಗೆಯ ಸೂಟೆ (ದೊಂದಿ), ಕೂರಲು, ಮಲಗಲು ಓಲೆ ಚಾಪೆ ಜೊತೆಗೆ ಹೋದರೆ ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಮರಳುವುದು ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಆಟ ನೋಡಿ ಸೂರ್ಯ ಮೂಡಿದ ಮೇಲೆಯೇ. ನಡುವೆ ಮನೆಗೆ ಬರಲು ವಾಹನವಾಗಲೀ, ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಲೀ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅರ್ಧರ್ಧ ಆಟ ನೋಡುವ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಕೂಡಾ ಆಗ ಇರಲಿಲ್ಲವೆನ್ನಿ...

................


ಸುಮಾರು 20 ,30 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಈಗ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಮನಸ್ಥಿತಿ ಎರಡೂ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಕುಳಿತು ಆಟ ನೋಡುವ (ಮೇಳದ ಆಟಗಳು) ಮನಸ್ಥಿತಿ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ಮೊಬೈಲಿನಲ್ಲಿ, ಕಂಪ್ಯೂಟರಿನಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾನರಿನಲ್ಲಿ, ವಾಟ್ಸಪು, ಫೇಸ್ಬುಕುಗಳಲ್ಲಿ ಆಟದ ಪ್ರಚಾರ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಊರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಯಕ್ಷೋತ್ಸವದ ಆಮಂತ್ರಣ ಹತ್ತಾರು ವಾಟ್ಸಪ್ ಗ್ರೂಪುಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾವಿರಗಟ್ಟಲೆ ಮಂದಿಯನ್ನು ತಲಪುತ್ತಿದೆ (ಬರುವವರೆಷ್ಟು ಮಂದಿ ಅನ್ನುವುದು ಬೇರೆ ವಿಷಯ). ಹೀಗಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿಯುವುದೇನೂ ಕಷ್ಟವಲ್ಲ. ಈಗ ಜೀಪಿಗೆ ಮೈಕು ಕಟ್ಟಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಆಟ ಎಂದು ಈಗ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವುದು ಅಪರೂಪ... ಹ್ಯಾಂಡ್ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಜೀಪಿನಿಂದ ಎಸೆದರು ಹಿಂದೆಯೇ ಓಡಿ ಹೋಗಿ ಹೆಕ್ಕುವ ಮಕ್ಕಳೂ ಈಗ ಸಿಗಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಅದ್ದೂರಿಯ ಆಮಂತ್ರಣ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಮೂಲಕ ಯಕ್ಷಪ್ರಿಯರನ್ನು ತಲಪುತ್ತದೆ. ಚೆಂಡೆ ಸದ್ದು ಕೇಳಿ ದೊಂದಿ ಹಿಡಿದು ಆಟದ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ನಡೆಯುವವರೂ ಕಮ್ಮಿ. ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಭಾಗ, ಬೇಕಾದ ಭಾಗವತರ ಹಾಡು ಕೇಳಿ ಬಂದರೆ ಮುಗಿಯಿತು. ಆಟ ನೋಡಿದ ಖುಷಿ ದಕ್ಕುತ್ತದೆ.

...................

ಅಂದು ಆಟ ನೋಡಲು ಕುರ್ಚಿಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಪುಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳು ರಂಗಸ್ಥಳ ಎದುರು ಚಾಪೆ ಬಿಡಿಸಿ ಕೂರುತ್ತಿದ್ದರೆ, ದೊಡ್ಡವರಿಗೆ (ಶಾಲೆಯ ಮೈದಾನವಾದರೆ) ಬೆಂಚು, ಅತಿ ಗಣ್ಯರಿಗೆ ಮರದ ಚೇರು ಅಷ್ಟೆ. ಟಿಕೆಟಿನ ಆಟವಾದರೆ ಬೇರೆ ಸಂಗತಿ. ಇಂದು ಹಾಗಲ್ಲ. ನೂರುಗಟ್ಟಲೆ ಚೇರುಗಳು ಸಾಲು ಸಾಲಾಗಿ ಕಾದಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಬರಲು. ಮಳೆ ಬಂದರೆ ಚಪ್ಪರ, ಹಸಿವಾದರೆ ಊಟ, ನಿದ್ರೆ ತೂಗದಂತೆ ಚಹಾ, ಚಟ್ಟಂಬಡೆ ಎಷ್ಟು ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಎಷ್ಟು ಆತಿಥ್ಯ, ಎಷ್ಟು ಸುಲಲಿತ ಆಟ ನೋಡುವುದು. ಏನೂ ಬೇಡ, ಆಟವಾಡುವಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವುದೇ ಕಷ್ಟ ಎನಿಸಿದರೆ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಕುಳಿತು ಲೋಕಲ್ ಚಾನೆಲ್ನಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು, ನೀವು ಊರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಪರದೇಶಿಗಳಾಗಿದ್ದರೆ ಅಲ್ಲೂ ನೀವು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಲೈವ್ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಲೈವ್ ನೋಡಲು ಪುರಸೊತ್ತಿಲ್ಲ ಅಂತ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ... ಮತ್ತೂ ಒಂದು ಆಯ್ಕೆಯಿದೆ. ಆಗಾಗ ರಿಪೀಟ್ ಟೆಲಿಕಾಸ್ಟ್ ಆಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ, ಆಗಲಾದರೂ ನೋಡಬಹುದು... ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದ್ದರೂ ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ಕುಳಿತು ಆಟ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಪುರುಸೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ನಿಭಾಯಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

....................

ಒಂದು ಕಾಲವಿತ್ತು, ರಾಕ್ಷಸನೋ, ದೇವತೆಯೋ ಮಹಿಷಾಸುರನೋ ವೇಷ ಹಾಕಿ ರಂಜಿಸಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಕಲಾವಿದರು ಯಾರೆಂದು ಎಳೆಯ ತಲೆಗಳಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮಾಗಿದ ತಲೆಗಳು ಗುರುತು ಹಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದವು ಇಂತಿಂಥವರ ವೇಷವೆಂದು. ಮಹಿಷಾಸುರ ವೇಷ ಕಳಚಿದ ಮೇಲೆ ಹೇಗಿದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಮಾಡಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದು ಹಾಗಲ್ಲ, ಯಾವ್ಯಾವ ಆಟದಲ್ಲಿ ಯಾರ್ಯಾರಿಗೆ ಏನೇನು ವೇಷ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ವಿವರ ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಫೇಸ್ಬುಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಡ್ ರಿಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಕಳುಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಲಾವಿದರ ಫ್ರೆಂಡುಗಳಾಗಿ ಖುಷಿ ಪಡಬಹುದು. ಕಲಾವಿದರ ಅಭಿಮಾನಿ ಬಳಗ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಚಾರ ಕೊಡಬಹುದು. ಆನ್ ಲೈನ್ ಇದ್ದರೆ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ನೇರ ಫೀಡ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಕೊಡಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ಆಟ ಹೀಗಾಗಿದೆ ಅಂತ. ಇಂದು ಕಲಾಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಯ್ಕೆಗಳಿವೆ. ಈ ಆಟ ಬಿಟ್ಟರೆ ಆ ಆಟ, ಅದು ಬಿಟ್ಟರೆ ಮತ್ತೊಂದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲ. ಇಷ್ಟದ ಕಲಾವಿದರ, ಇಷ್ಟದ ಸಮಯ, ಇಷ್ಟದ ಜಾಗದಲ್ಲೇ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಹೆಚ್ಚಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಲಾಭಿಮಾನಿ ಚೂಸಿಯಾಗಿರ್ತಾನೆ. ಬೇಕಾದ್ದನ್ನು, ಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಆರಿಸಿ ನೋಡುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.

.........


ಅಂದು ಕಲಾವಿದರಿಗೂ ಓಡಾಟ, ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಷ್ಟು ಕಷ್ಟವಿತ್ತು. ರಂಗಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಮ್ಯಾಟ್ ಹಾಕುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ತೌಡಿನ ಪುಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಶಹ ಧೂಳೆಬ್ಬಿಸಿ ಕುಣಿಯಬೇಕಿತ್ತು. ಊರಿನಿಂದ ಊರಿಗೆ ಹೋಗಲು ಸಾಮಾನು ಸರಂಜಾಮು ತುಂಬಿದ ಲಾರಿಗಳಲ್ಲೇ ನೇತಾಡಿಕೊಂಡು ನಿದ್ದೆಗೆಟ್ಟು ಹೋಗಬೇಕು. ಸ್ವಂತ ವಾಹನ ಹೊಂದಿದವರು ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯ ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರು. ಬಹುತೇಕ ಕಲಾವಿದರು ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವುದು ಯಾವತ್ತೋ ಒಂದು ದಿನ ಅಷ್ಟೆ. ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ವಾಹನ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಮಾಡಿ ಹೋಗುವ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಬಲು ಅಪರೂಪ. ಇಂದು ಹಾಗಲ್ಲ, ಕೆಲವು ಕಲಾವಿದರಾದರೂ ಸ್ವಂತ ವಾಹನ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಜನಪ್ರಿಯರು ಒಂದೇ ರಾತ್ರಿ ಎರಡು ಮೂರು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನೂ ನಿಭಾಯಿಸಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಓಡಾಟಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಾ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ. ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ ಸುಲಭವಾದ ಕಾರಣ ಹತ್ತಿರ ಆಟವಿದ್ದರೆ ದಿನಾ ಮನೆಗೂ ಹೋಗಬಹುದು. ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಪರ್ಕ ಇರುವ ಕಾರಣ ಕಲಾವಿದನ ಮನೆಯವರು ಬೇಕಾದಾಗ ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲ ಊಹಿಸಿ, ಯಾವುದೋ ಊರಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ತುರ್ತಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬೇಕಾದರೆ ಏನೂ ಮಾಡುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಮೇಳಕ್ಕೆ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಲೈನ್ ಫೋನೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ. ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರದರ್ಶನ ಬುಕಿಂಗ್ ಇರುವುದರಿಂದ, ಪ್ರವಾಸಿ ಮೇಳಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಕೈತುಂಬಾ ಕೆಲಸವೂ ಇರುತ್ತದೆ... ಹಾಗಾಗಿ ಬದುಕು ತುಸು ಹಸನಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾದ ಕಲಾವಿದರೂ ಇರಬಹುದು...

..............


ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಕಲಾವಿದರು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಲ್ಲ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೂ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಹೊರತು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನೋಭಾವ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಜನರಿಗೆ ಪುರುಸೊತ್ತು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಪ್ರಚಾರ, ಅವಕಾಶ, ಗೌರವ ಜಾಸ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿವೆ. ಆದರೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಬ್ಬರ, ಆಡಂಬರ, ಅತೀವ ಕಾಲಮಿತಿಯ ನಡುವೆ 20 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಂಡಂಥ ಯಕ್ಷಗಾನದ ತೀವ್ರ ಅನುಭೂತಿ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲವೇನೋ ಎಂಬ ಆತಂಕ ಇದೆ ಅಷ್ಟೆ.

-ಕೆಎಂ ತಲೆಂಗಳ, (ಬಲ್ಲಿರೇನಯ್ಯ, ಯಕ್ಷಕೂಟದ ಬರಹ).